Dergi Ara >>
Yıl:2008; Cilt: 11; Sayı: 22>> Özet
TAM METİN
Türk Psikoloji Yazıları; 2008;11(22):66-77
İş Özellikleri Kuramı: Geniş Kapsamlı Gözden Geçirme
R Bilgiç
Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Ankara
Bu yazıda, öncelikle İş Özellikleri Kuramı açıklanmış; kuramın gelişmesine yönelik çalışmalar incelenmiş ve ilgili literatür gözden geçirilerek kuramın gelişmesi kronolojik açıdan ele alınmıştır. Kuramın test edilmesine yönelik olarak öncelikle iş özelliklerinin faktör yapısı üstünde durulmuş ve iş özelliklerinin nesnel veya öznel olarak ölçülmesinin önemi tartışılmıştır. Daha sonra da, kuramda belirtilen ara değişkenlerin gerçekten de ara değişken rolü oynayıp oynamadığı incelenmiştir. Ayrıca Gelişme İhtiyacı Gücünün (GİG), iş özellikleri ile beklenen getiriler arasında gerçekten düzenleyici rol oynayıp oynamadığı dünya yazını göz önünde bulundurularak tartışılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, herhangi bir işte bazı önemli özellikler bulunmaktadır ve bu özellikler “İş Tanısı Ölçeği” ile rahatlıkla ölçülebilmektedir. Ara değişken olarak modelde yer alan “Önemli Psikolojik Durumların” gerçekten ara değişken olarak görev yapıp yapmadığı test edilse de uygun analizler kullanılarak yeni çalışmaların yapılmasına ihtiyaç duyulduğu sonucuna varılmıştır. Modelde düzenleyici değişken olarak yer alan GİG’nün bu işlevi görüp görmediği konusunun yeterince test edilmediği ve yapılan bazı çalışmaların ise GİG’nün düzenleyici değişken rolünün olmadığı konusunda görüş bildirdikleri görülmüştür. İlave olarak, GİG’nin bu işleviyle ilgili olarak bazı soruların yazında tam olarak açıklanmadığı sonucuna varılmıştır. Ayrıca, iş özellikleri kuramı ile ilgili kişisel ve örgütsel olarak beklenen sonuçların gerçekten elde edilip edilmediği ile ilgili olarak yapılan araştırmaların genellikle olumlu sonuçlar bulduğu görülmüştür. İncelenen kuramla ilgili metodolojik sınırlılıklar belirtilerek kuramın geleceği ile ilgili saptamalar yapılmıştır
Job Characteristics Theory: A Comprehensive Review
In this paper, the Job Characteristics Theory was explained by reviewing the relevant literature from the start. In this review, the literature regarding testing of the theory was organized around a number of questions posed by the researchers who tested the theory. At first, the factorial structure of the job characteristics was explained and the subjective and objective aspects of the measurement of job characteristics were examined. Then, the literature related to the roles of Critical Psychological States and Growth Need Strength (GNS) was reviewed. The review of the studies showed that a number of factors exist in any job, but this number changes from three to five and the Job Diagnostic Survey may measure these factors easily. It was found that the subjective and objective measures of the job characteristics converge. The review also revealed mixed results related to the role of “Critical Psychological States” as a mediator variable, and there is a need to test these aspects of the theory utilizing structural equation modeling. As for the GNS as the moderator, the studies did not show strong support and there were few studies testing this aspect of the theory. The results regarding the positive personal and organizational outcomes showed that enriched jobs lead to the expected outcomes. Finally, the limitations of testing the theory were explained and some statements were made regarding the future of the theory.